+31 (0) 30 602 16 17

ZZP'ers. Crisis? What crisis? Over cijfers en plaatjes

Hugo-Jan Ruts, Zipconomy - 2 juli 2019
Artikel
ZZP'ers. Crisis? What crisis? Over cijfers en plaatjes

Werkverkenners besteedde in deze uitzending aandacht aan de crisis van de zzp’er. Rens de Jong ging op zoek naar de vraag of het voor de zzp’ers die (noodgedwongen) gestart zijn in de crisis nu heel anders is. Klopt de veronderstelling dat de crisis er voor gezorgd heeft dat er ineens veel meer zzp’ers bij kwamen? Die suggestie wordt namelijk vaak gedaan. Net als dat hoogconjunctuur ook meer zzp’ers oplevert.

Het googlen naar cijfers en plaatjes en wat extra rekenwerk levert een wat genuanceerder beeld op.

Om te beginnen groeit het aantal zzp’ers al de nodige jaren. Dat zal voor u geen nieuws zijn. Overigens is die groei wel iets minder spectaculair dan sommigen u doen geloven. Er is vooral geen sprake van een plotse stijging.

Aantal zzp'ers naar opleidingsniveau

Bovenstaand plaatje laat zien dat die groei van het aantal zelfstandigen vooral komt door mensen met een MBO of HBO/Universitaire opleiding. Maar wat het vooral ook laat zien is dat het een continue lijn is met nauwelijks een dip of stijging in de periode van crisis of hoog conjunctuur.

In veel cijfers wordt er vaak gesproken over het absolute aantal zzp’ers. Maar wat vergeten wordt is dat er de afgelopen jaren sowieso veel meer mensen werken. De groei van de arbeidsparticipatie van vrouwen is in de afgelopen 20 jaar fors toegenomen. Dat geldt ook voor het aantal vijftig plussers dat werkt.

Als percentage van de beroepsbevolking groeit het aantal zzp’ers de laatste jaren niet echt meer.

Als percentage van de beroepsbevolking groeit het aantal zzp’ers de laatste jaren niet echt meer

Het Sociaal Cultureel Planbureau deed recent onderzoek naar hoeveel mensen er overstappen van werkgever of zelfstandige worden. Dat levert dit plaatje op. U heeft een vergrootglas nodig om het licht grijze gebied te zien. Dat zijn de mensen die overgestapt zijn (al dan niet gedwongen) van een baan naar het zzp-schap.

Werknemers met een vast contract

De diepe crisis van 2009 zie je wel in het plaatje terug, namelijk in een groei van het blauwe gebied: mensen die geen werk meer hebben. Maar het plaatje bevestigd dat die uitstroom van mensen van het werknemerschap naar het zelfstandig ondernemerschap er wel is, maar minder mythische vormen aanneemt dat wel eens wordt gedacht.

De onderstaande grafiek van de Rabobank (op basis van CBS) geeft het op een andere manier weer. De crisis zorgt voor een forse daling aan nieuwe banen, maar niet voor een trendbreuk qua aantal zzp’ers.

De crisis zorgt voor een forse daling aan nieuwe banen, maar niet voor een trendbreuk qua aantal zzp’ers

Natuurlijk is het zo dat wanneer je bepaalde sectoren (bijv Bouw) of functies (bijv IT) neemt, dat de dynamiek binnen een sector veel groter is dan dit algemene plaatje.

Heeft de crisis dan helemaal geen invloed op de zzp’er? Niet echt als het gaat om aantallen. Maar wel op iets heel anders, namelijk het inkomen. In de onderstaande grafiek (van de Rabobank, op basis van CBS cijfers) zie je het inkomen van werknemers heel stabiel stijgen, (met een kleine afvlakking rond het crisisjaar 2009), terwijl je een forse dip ziet bij de zzp’ers. De crisis hakte er qua inkomen flink in, vooral als je beseft dat die dip vooral terecht kwam bij zzp’ers zonder opdracht. Op individueel niveau was de crisis voor een deel van de zzp’ers dus flink zwaarder dan deze min 10% tussen 2008 en 2010.

Op individueel niveau was de crisis voor een deel van de zzp’ers dus flink zwaarder dan deze min 10% tussen 2008 en 2010

Opvallend is hier verder dan wel dat die inkomens van de zzp’ers in de post-crisis jaren veel minder sterk stijgen dan de inkomens van werknemers, waarbij de opmerking dat het gat in de laatste twee jaren (dat staat niet in deze grafiek) weer iets kleiner wordt. Moeilijk om daar precies een verklaring voor te vinden, goed cijfer materiaal daarover ontbreekt. Maar het beeld is wel dat opdrachtgevers sinds de crisisjaren bewuster kijken naar tarieven, daar in die crisistijd flink in hebben gesneden en daarna maar lastig weer konden stijgen.

Goed, crisis of geen crisis, hoog conjunctuur of niet, op het totaal aantal zzp’ers lijkt het niet veel invloed te hebben. Met een laatste observatie: 2018 liet een nieuwe piek zien in het aantal startende zzp’ers. En hetzelfde jaar was ook een record als het gaat om het aantal ‘stoppers’. Ongeveer de helft van alle startende zzp’ers is dat na vijf jaar niet meer. Het gros omdat ze overgestapt zijn naar een baan of met pensioen zijn. De groep zzp’ers in Nederland kent zo een ongekende dynamiek.

De groep zzp’ers in Nederland kent een ongekende dynamiek

Relevante artikelen

Terug naar het overzicht