Vragen? Bel +31 (0) 30 602 16 17
Hugo-Jan Ruts, Hoofdredacteur Zipconomy

De platformeconomie: kans of fuik voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt?

Hugo-Jan Ruts, Hoofdredacteur Zipconomy op 4 september 2017

Bieden online platformen waarop klussen worden verhandeld wel of juist géén uitkomst voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt? Dat hangt er maar net vanaf hoe je het regelt, zo blijkt.

De arbeidsmarkt trekt flink aan. De keuze aan banen stijgt net zo hard als het aantal beschikbare kandidaten daalt. Er breken weer gouden tijden aan voor die kandidaten. Althans, zo lang je jong en blank bent, goed opgeleid en zonder ‘vlekjes’ of andere gebreken.

Lastig om een baan te vinden

Voor iedereen die buiten die groep valt is en die – zoals dat heet – een afstand heeft tot de arbeidsmarkt, is en blijft het lastig om een vaste baan te vinden. Als ze al hun best doen om die nog te vinden. Een flink deel heeft het opgegeven, zoekt niet meer actief en komt dus ook niet meer voor in de werkloosheidsstatistieken. Mensen die kunnen werken maar dat niet doen, bijvoorbeeld door die afstand tot de arbeidsmarkt, dat is een sociaal-maatschappelijk probleem (mensen voelen zich buitengesloten), een financieel probleem (minder belastinginkomsten) en momenteel ook een economisch probleem (zie de schaarste aan personeel).

Afstand verkleinen

Meer dan voldoende aanleiding, zou je zeggen, voor beleid dat de bewuste afstand wil verkleinen. Dat vraagt vooral ook een andere houding en kijk van werkgevers, zo bleek wel uit het radio-programma BNR Werkverkenners. Het ging in die uitzending toch vooral over het traditionele concept van een persoon in een (vaste) baan. Nu is er niets mis met die dat concept. Maar als we een oplossing willen vinden voor dit hardnekkige probleem is het misschien ook goed om te verkennen wat nieuwe vormen van werk kunnen opleveren. Of niet.

Platformeconomie

Heel groot is het nog niet, maar een groeiend deel van het werk en inkomen wordt momenteel gegeneerd en verdeeld via wat de ‘platformeconomie’ heet: websites die mensen in staat stellen om inkomen te verwerken buiten het traditionele werkgeversconcept. Denk aan Marktplaats voor het drijven van een handeltje, Werkspot voor het doen van ‘klussen’  of een internationale website als UpWork om voor een bedrijf ver weg een taak uit te voeren. Zeker ook in de bezorgsector (van pakketjes, tot pizza’s en mensen) groeit de platformeconomie hard. Heel stevig onderzoek is er nog niet. TNO deed een eerste onderzoek, waaruit bleek dat 1 op de 8 Nederlanders wel eens wat verdient via zo’n platform. En recent onderzoek van de universiteit van Oxford onder Fortune500-bedrijven laat zien dat platformen nu echt een serieus kanaal zijn geworden om aan freelancers te komen of taken uit te laten voeren. 

Democratisering arbeidsmarkt

Zijn dit soort platformen nu wel of geen uitkomst voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt? Een fenomeen van die platformeconomie is dat het vaak veel meer om de taak gaat dan om de persoon. Het gaat bij het ontwerp van een logo om het resultaat. Eventueel onbewuste vooroordelen op basis van ras, geslacht, leeftijd, handicap of wat dan ook, spelen geen rol. Niet zelden zien klant en leveranciers elkaar immers helemaal nooit. Platformen stellen mensen ook meer in staat om zelf het initiatief te nemen en niet afhankelijk te zijn van die soms bevooroordeelde recruiter. In die zin zorgen platformen dus voor een democratisering van de arbeidsmarkt en kunnen ze helpen om groepen die het lastiger hebben op de arbeidsmarkt te emanciperen. 

Sociale zekerheid ontbreekt

Dat is misschien wel wat al te optimistisch gesteld. De platformeconomie heeft zeker ook zijn nadelen. Het ontbreken van traditionele arbeidsverhouding gaat binnen ons huidige sociale bestel ook hand in hand met het ontbreken van sociale zekerheid. Het versnipperen van werk mag dan misschien af en toe een snipper werk en inkomen opleveren, het vervangt nog niet de behoefte van velen om – via een dienstverband – ergens bij te horen. En niet het minste nadeel: de platformen scheppen vooral meer aanbod van wie het werk wil doen (dat is de kans voor mensen die lastig aan ‘normaal’ werk komen), maar dat heeft onherroepelijk tot gevolg dat tarieven onder druk komen te staan. Voor de platformmedewerker ontbreekt de bodem van het wettelijk minimumloon als bescherming op arbeidsrechtelijk terrein. 

'Echte banen'

In vakbondskringen is men dan ook niet erg enthousiast over de platformeconomie en een beweging die online bezorgdienst Deliveroo maakt door over te gaan naar zzp’ers. Ze koppelen daarmee het bezorgen van maaltijden los van een dienstverband. Vakbonden hebben het graag over ‘echte banen’ en gruwen van elke vorm van arbeid en verdeling van werk, die niet via het traditionele model van werkgever-werknemer gaat. Het liefst zouden ze een streep zetten tegen die soort noviteiten. Die houding is niet onbegrijpelijk. Zie de genoemde nadelen van de platformeconomie.

Snipperbaan

Maar ontnemen ze mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt niet een kans om een inkomen te verwerven? Beter een slecht betaalde snipperbaan dan helemaal niets, zo zullen meer neoliberalen stellen. Het biedt een mogelijkheid om op zijn minst enigszins ervaring op te doen en te participeren (en te integreren).

Omarm platformen

In het Verenigd Koninkrijk, met Nederland voorloper in de flexibilisering van de arbeidsmarkt en de opkomst van de platformeconomie, is vorig maand een interessant rapport verschenen. Een rapport dat de regering heeft aangevraagd om advies te krijgen over hoe om te gaan met de veranderingen die de flexibilisering en platforms met zich meebrengen. In dat uitvoerige en afgewogen rapport  stellen de opstellers dat online platformen omarmd moeten worden en niet bestreden. De auteurs erkennen de mogelijkheden die de platformen geven voor mensen die minder makkelijk aan een traditionele baan komen. Maar, zo stellen ze nadrukkelijk, er zijn ook maatregelen nodig om misbruik te voorkomen. Ze pleiten niet zozeer voor nieuwe regels, maar om bestaande kaders rondom het arbeidsrecht en minimumloon door te trekken richting dit soort minder traditionele manieren van werk. En, minstens zo belangrijk, er via sectoraal beleid voor te zorgen dat de platformeconomie een opstapje is en dat – wie dat niet wil – niet blijft hangen in slecht betaalde snipperbaantjes. Daarbij wordt ook een flinke verantwoordelijkheid gelegd bij opdrachtgevers via het hanteren van de principes van goed opdrachtgeverschap.

Het leest als een zinnig advies. Innovaties niet de kop in drukken, maar er via beleid wel voor zorgen dat ze ook echt een rol kunnen spelen in democratisering van de arbeidsmarkt en emancipatie van wie een afstand heeft tot de arbeidsmarkt. Een mooie uitdaging voor ons nieuwe kabinet.