+31 (0) 30 602 16 17
Vroeger, toen had je nog echte expats

Vroeger, toen had je nog echte expats

Pierre Spaninks, Zzp-expert - 24 september 2018
Column

Het leven van een expat. Dat was het thema van Werkverkenners, dinsdag 18 september om 19:00 uur op BNR Nieuwsradio. Pierre Spaninks blikt erop terug met een mengeling van afgunst en verbazing. 'Vroeger, toen had je nog echte expats.'

'Werken in het buitenland is goud voor je carrière. Je leeft in een bubble met een dijk van een salaris, een huis en een auto. Maar wat moet je daar allemaal voor inleveren?' Die aftrap van presentator Rens de Jong zette de toon. Rode draad in de uitzending was het verhaal van een echtpaar dat na jaren van omzwervingen eindelijk weer terug was in Nederland. De man was uitgezonden geweest voor zijn werk, de vrouw had daar haar baan voor opgezegd. Maar ze hadden net een baby, dus dat paste prima. 

De man was druk druk druk en veel op reis. Dus aan de vrouw de taak om een nieuw sociaal netwerk op te bouwen. Contact met 'locals' bleek lastig, dus dat bleef beperkt tot landgenoten die in hetzelfde schuitje zaten. De vrouw begon een eigen bedrijf, als online marketeer. Maar dat was niet genoeg om zich er thuis te gaan voelen. Gevoelens van ongeluk en onvrijheid sloegen toe, waarop zij terugkeerden naar Nederland. Een hele ervaring rijker. 

Van een andere ex-expat vernamen we dat dat thuiskomen misschien nog wel het moeilijkste was van de hele onderneming. Een mevrouw die een paar jaar op Borneo had gezeten, vertelde dat ook haar man veel was blijven reizen. Zij was daardoor steeds zelfstandiger geworden en meer beslissingen gaan nemen. Maar in Nederland bleef haar man juist thuis: 'Dat was een cultuurshock.' Gelukkig waren ze er samen 'heel goed uitgekomen'. 

Om ons te helpen de ervaringen van de beide stellen te plaatsen, kwamen er twee deskundigen aan het woord. De eerste werkte bij voorheen het Tropenmuseum en hielp van daaruit aanstaande expats zich voor te bereiden op hun tournee. Hij wist dat als het misgaat, dat meestal komt doordat de partner of de kinderen niet kunnen aarden. Dat kon je voorkomen door 'de verwachtingen te managen.' De ander was een mevrouw van Shell - nog steeds de grootuitzender van Nederland. Ook zij benadrukte hoezeer werken in het buitenland een uitdaging is voor je relatie. 'Je moet beiden positief het avontuur ingaan, anders lukt het niet.’

Begrijpt u mij niet verkeerd: voor iedereen opnieuw is het leven weer een avontuur, en ga d'r maar eens aan staan. Zelf ben ik nooit verder gekomen dan een tijdje studeren in het Amerika van de oude Bush en wat dienstreizen naar het Rusland van Boris Jeltsin. Dat was genoeg om nu alle bewondering te hebben voor mensen die echt de wijde wereld intrekken om het geluk te vinden. Misschien ben ik er zelfs wel een beetje jaloers op. 

Maar ik mag ook graag de dingen in perspectief zien. Bij mij in de kast staat een prachtig boek met brieven van Oet Schulte Nordholt: Het dagelijks leven in Indië 1937-1947. Zij was 27 toen zij zich op 21 oktober 1936 met haar echtgenoot Herman en hun dochtertje inscheepte op de Christiaan Huygens. Het schip bracht hen via Port Saïd en Ceylon naar Batavia. Pas daar kreeg de kersverse ambtenaar van het Binnenlands Bestuur te horen wat zijn eerste post werd: het slaperige plaatsje Soembawesar. Als aspirant-controleur moest hij er belastingen innen, kantonrechter spelen, de gevangenis beheren en de staatsverkoop van opium controleren. 

In geregelde brieven aan haar schoonmoeder beschrijft Oet Schulte Nordholt zonder enige opsmuk wat zij meemaakt. Zeker de eerste jaren is haar leven een langdurige poging om in de rimboe een behoorlijk huishouden op poten te zetten. De zorg om met minimale middelen het huis een beetje gezellig te maken, aan fatsoenlijke kleding te komen en een verantwoorde maaltijd op tafel te zetten, neemt haar geheel in beslag. Kleine ongenoegens zijn er over het huispersoneel dat haar opdrachten niet begrijpt en over de nieuwe Nederlandse buren die stijve Groningers blijken te zijn. 

Al die ongemakken vallen echter in het niet bij de Japanse bezetting. De Schulte Nordholts brengen een groot deel van de oorlog gescheiden in kampen door. Een ervaring waarover Oet bijna laconiek bericht, zozeer kan zij haar eigen zorgen relativeren in het licht van wat familie en vrienden in Nederland moeten doorstaan. Na de oorlog schrijft haar Herman dan ook bewonderend aan zijn moeder: 'De Hollandse vrouw, en Oet bovenaan, bleek uit een hout gesneden te zijn dat niet te buigen was en zo sterk dat 't ook niet gebroken is.' 

Het contrast in toon en karakter tussen deze expats van de jaren '30 en het - excusez le mot - gemiep van wat hun kleinkinderen hadden kunnen zijn, vind ik bijna schrijnend. En dat terwijl die toch van alle kanten advies en begeleiding krijgen om qua patet orbis het hoofd boven water te houden. Denkt u daar alstublieft nog eens aan, als uw baas op een dag vraagt of een jaartje Singapore niet wat voor u zou zijn?

Terug naar het overzicht