+31 (0) 30 602 16 17
Deeltijdverslaving
10 oktober 2018

Deeltijdverslaving

Hoe komen we ervan af?
Uitzending

Bijna de helft van onze werkenden heeft een deeltijdbaan, van de vrouwen is dat driekwart. Wil Portegijs, onderzoeker Sociaal Planbureau: ‘Deeltijdbanen zijn eind jaren ’50 door werkgevers gecreëerd. Om getrouwde vrouwen aan te trekken adverteerden ze op trams: kom werken bij Verkade en neem je moeder mee. Om dat te kunnen combineren met het gezin, werden dat deeltijdbanen. In de jaren ’90 kregen deeltijdwerkers ook recht op pensioen en ww. In 2000 kwam de wet arbeidsduur waardoor iedereen recht kreeg op minder uren werken. Nederland is wereldwijd kampioen deeltijdwerken om werk en zorg te combineren. In Scandinavië kozen ze al in de jaren ’30 voor prima kinderopvang en verlofregelingen voor jonge ouders.’

Gelukkige kinderen vs. vergrijzing

Volgens Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie, doen we het in Nederland hartstikke goed en voeren we allerlei lijstjes aan: economische voorspoed, welvaart, de gelukkigste kinderen. ‘Wij hebben als samenleving een prachtig land ingericht waarin veel mensen hun geluk vinden. Een groot deel van het geluk van kinderen zit in deeltijd.’ Daar denkt Barbara Baarsma, directeur kennisontwikkeling Rabobank en hoogleraar toegepaste economie aan de UvA, anders over: ‘We gooien nu heel veel arbeidspotentieel weg. We wonen in een vergrijzende samenleving en hebben de AOW-leeftijd verhoogd. Het is nodig om het arbeidspotentieel op een andere manier te vergroten. Als alle vrouwen in deeltijd een dagdeel meer gaan werken, maakt dat veel uit. We hebben al die handen keihard nodig.’

Er is een recordaantal vacatures in Nederland, we missen bijna 300.000 mensen om ze in te vullen. Economen zeggen dat dat snel gekeerd moet worden, anders kunnen bedrijven hun productie niet meer draaien. Castelein: ‘Ruimte houden voor welzijn is ook belangrijk, niet alleen economische welvaart. Zelf bepalen hoe je je leven inricht creëert welzijn. Als vrouwen ervoor kiezen om minder te werken dan hun partner, kan dat een financiële keuze zijn. Niet alleen omdat mannen meer verdienen, want vrouwen kiezen vaker zelf voor een minder goedbetaald beroep. Vrouwen die meer willen werken zouden ook gebaat zijn bij een betere verspreiding van banen over het land. Maar ik denk dat het goed is voor mensen om minder dan 5 dagen op 1 werkplek te vertoeven.’

Financiële zelfredzaamheid

‘Het aantal voltijdwerkende vrouwen is de afgelopen 15 jaar niet toegenomen. Korter en middelbaar opgeleide vrouwen zijn zelfs minder voltijd gaan werken’, zegt Baarsma. ‘Deeltijd is in beton gegoten in onze samenleving. Veel vrouwen realiseren zich niet welke risico’s ze lopen, want wat betekent het voor je financiële zelfredzaamheid als je partner wegvalt of werkloos wordt? Na een scheiding, waarop de kans 40% is, ligt het koopkrachtverlies voor mannen op 0,2%. Voor vrouwen is dat ruim 25%; met een kleine deeltijdbaan kan je dan niet meer rondkomen. De beste verzekering om dat op te vangen is niet de sociale zekerheid of alimentatie, maar zelf meer uren gaan werken.’

Mouwen opstropen

Bijna de helft van de vrouwen is economisch niet zelfstandig en komt niet rond als hun partner minder zou verdienen. ‘De emancipatie van de arbeider maakt dat je eigen keuzes kunt maken. Daar zitten ook onverstandige keuzes bij’, geeft Castelein toe. ‘Er zijn systemen die dat in stand houden, zoals de alimentatiewetgeving. Soms moeten in harmonie gemaakte keuzes worden herzien, bijvoorbeeld na een scheiding. Dan moet je gewoon je mouwen opstropen en aan het werk gaan.’

‘Als econoom denk ik dat je de prikkels op scherp moet zetten’, zegt Baarsma. ‘Je kunt het voor vrouwen met kinderen aantrekkelijker maken om meer te gaan werken door een lagere kinderbijslag of kindgebondenbudget. Of juist belonen met een hogere combinatiekorting of kinderopvangtoeslag. Maar ook flexibele werktijden, daar ligt voor werkgevers echt een rol. En schooltijden zullen moeten worden aangepast. Om 3 uur gaat de school uit en op woensdag- en soms zelfs vrijdagmiddag zijn ze vrij, daar kan je niet fulltime bij werken. Relatief gezien bereiken bovengemiddeld veel vrouwen een leidinggevende positie, dat is heel knap gezien de niet al te beste randvoorwaarden. Maar als je een topfunctie ambieert is fulltime een vereiste, dat lukt niet met 4 dagen per week.’

Conclusie

Om niet langer wereldkampioen deeltijdwerken zijn, hebben we nodig:

  • betere kinderopvang
  • betere schooltijden
  • betere allocatie van werk
  • het lonend maken om meer te werken.

Lees de column van Pierre Spaninks over dit onderwerp.

BNR Werkverkenners - 9 oktober 2018
Beluister de uitzending
Terug naar het overzicht