+31 (0) 30 602 16 17
Schaap met 5 poten

Schaap met 5 poten

Van ambtenaren wordt steeds meer verwacht, maar zijn ze suf en saai? op 3 april 2018

Je gaat altijd op tijd naar huis, zeker op vrijdag. Je bent alleen maar bezig met dossiers en regeltjes in een bureaucratische en stroperige organisatie. De vooroordelen over ambtenaren zijn niet al te best. Rens de Jong zoekt uit hoeveel daar nog van klopt.

'Lang geleden stonden regels en procedures centraal. De politiek nam de besluiten en de ambtenarij was daar de neutrale uitvoerder van', zegt promovenda aan de Erasmus Universiteit Shelena Keulemans. 'Bijna een eeuw is de traditionele bureaucratie de managementfilosofie geweest.' Universitair docent in Nijmegen Peter Kruyenheeft met Keulemans vacatureteksten voor ambtenaren vanaf 1980 doorgespit. 'Wij onderzochten of de verschuivingen in persoonskenmerken die van ambtenaren worden gevraagd in lijn zijn met veranderingen in managementfilosofie binnen de overheid. Maar 40 jaar geleden werd er in advertenties niet naar persoonlijkheidskenmerken gevraagd, die deden er niet toe: ambtenaren moesten volgzaam uitvoerder zijn. In de jaren '90 werd er meer gevraagd naar een creatieve, open houding en moest de ambtenaar steeds meer naar buiten treden en socialer zijn. Kritisch, flexibel en extravert zagen we vaker terugkomen.'

De traditionele bureaucratie kreeg steeds meer kritiek. Keulemans: 'Marktwerking, competitie en prestatiemanagement werden geïntroduceerd en dat vroeg om andere competenties van ambtenaren. Output kwam centraal te staan.' In de jaren '00 werden sociale openheid, creativiteit, samenwerking en innovatie nog belangrijker, omdat de beloftes van efficiëntie en effectiviteit binnen de publieke sector niet helemaal werden waargemaakt. Maar ook traditionele kenmerken als accuraat, consciëntieus en integer werden belangrijker. 'Een beleidsmanager, gevoelig voor context, maar wel met de focus op wet- en regelgeving. Wat vroeger van ambtenaren werd gevraagd, is nooit helemaal weggegaan. Er kwamen steeds nieuwe eisen bij, er wordt steeds meer van diezelfde ambtenaar verlangd.' 

Ambtenaren: bureaucratisch, suf en saai?

De 29-jarige Tim Smit, voorzitter van landelijk ambtenarennetwerk Futur, stapte over vanuit de consultancy en werd gemeentelijk beleidsadviseur sociaal domein. 'Mijn omgeving snapte niet dat ik ambtenaar werd. Alle vooroordelen kwamen voorbij: het staat minder goed op je kaartje, je werkt van 9 tot 4, lange vergaderingen, bureaucratisch, suf en saai. Sommige vooroordelen kloppen, maar heel veel niet. We werken niet langzaam en van 9 tot 4, willen wel naar buiten treden en ons inzetten. Dat er heel veel overlegd wordt klopt wel. De publieke sector kent veel ingesloten patronen en remmende structuren. Soms dienen ze ergens toe, soms niet. Maar de publieke sector biedt ook heel veel kansen. Het leuke is dat gemeenten ontzettend veel beleidsterreinen hebben. De millennialgeneratie wil heel graag iets betekenen voor de samenleving, daarvoor is de publieke sector bij uitstek geschikt.'

Dynamische ambtenaren gezocht

'Wat opvalt in het vacature-onderzoek van Kruyen en Keulemans is dat er blijkbaar altijd behoefte is geweest aan dynamische ambtenaren, naast het vooroordeel dat ze suf en saai zouden zijn. Er wordt inderdaad steeds meer gevraagd van de ambtenaar. De communicatieve en politiek-sensitieve aspecten zijn wel erg van belang, maar de combinatie maakt het ook heel uitdagend. Je werkt voor de publieke zaak en moet nauwkeurig te werk gaan, maar daarnaast ga je steeds meer naar buiten met stakeholders. Als je alleen maar op kantoor zou zitten, zou het een heel andere baan zijn. De overheid blijft een schakel tussen het stadhuis en de samenleving. Er zijn intermediairs nodig die dat kunnen vertalen.'

Top 5 van ambtenaren competenties over de jaren heen

  1. Creatief
  2. Analytisch
  3. Flexibel
  4. Ambitieus t.o.v. de publieke zaak
  5. Communicatief en schrijfvaardig
BNR Werkverkenners - 3 april 2018
Beluister de uitzending
Arbeidsmarktthema's visies, achtergronden, radio-uitzendingen
Werkverkenners
Elke dinsdag tussen 19:00 & 19:30 uur